به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، افزایش واردات خودرو در سالهای اخیر، بحث درباره نحوه مصرف منابع ارزی کشور را دوباره به یکی از موضوعات مهم صنعت خودرو تبدیل کرده است. از یک سو واردات خودرو میتواند به تنظیم بازار و افزایش رقابت کمک کند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان داخلی برای تأمین قطعات و نهادههای وارداتی خود به منابع ارزی نیاز دارند.
در این میان، یک سؤال مهم مطرح میشود: وقتی منابع ارزی کشور محدود است، سهم واردات خودرو و سهم تولید داخل از این منابع چگونه باید تعیین شود؟
پاسخ به این سؤال فقط در تعداد خودروهای وارداتی خلاصه نمیشود؛ بلکه باید میزان ارز مورد نیاز تولید، ارزش افزوده ایجادشده در داخل و البته کیفیت محصول نهایی برای مصرفکننده نیز در نظر گرفته شود.
واردات خودرو ادامه دارد
آمارهای منتشرشده از سوی وزارت صمت نشان میدهد سیاست واردات خودرو همچنان در دستور کار قرار دارد.
سیدحامد عاملی، معاون صنایع ماشینآلات و تجهیزات وزارت صمت، در اردیبهشتماه اعلام کرده بود که در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۵ هزار دستگاه خودرو وارد کشور شده و واردات در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه خواهد داشت. وی همچنین از تلاش برای تسهیل ثبت سفارشهای جدید خبر داده بود.
از سوی دیگر، پیشتر موضوع ثبت سفارش حدود ۱۰۰ هزار دستگاه خودرو نیز از سوی سخنگوی وزارت صمت مطرح شده بود؛ با این حال، ثبت سفارش با واردات قطعی و تأمین ارز یکسان نیست و نباید این سه رقم را با یکدیگر یکی دانست.
حتی در آخرین تحولات مربوط به خودروهای کارکرده نیز وزارت صمت از ثبت سفارش حدود هزار دستگاه خودرو با ارزش نزدیک به ۱۰ میلیون دلار و هدفگذاری واردات ۲۰ هزار دستگاه خودروی کارکرده در سال جاری خبر داده است.
متوسط ارزش خودروی وارداتی چقدر است؟
بر اساس آمار تجارت خارجی، در پنجماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو وارد کشور شده که ارزش آنها حدود ۶۹۳ میلیون دلار اعلام شده است.
تقسیم ارزش واردات بر تعداد خودروها، متوسطی در حدود ۲۷ هزار و ۷۲۰ دلار به ازای هر دستگاه به دست میدهد.
البته این عدد را باید دقیق تعریف کرد.
۲۷ هزار و ۷۲۰ دلار، متوسط ارزش دلاری خودروهای واردشده است، نه ارزبری قطعات یا میزان ارز تأمینشده توسط بانک مرکزی برای هر خودرو.
با این حال، همین شاخص میتواند برای درک ابعاد ارزی واردات خودرو مورد استفاده قرار گیرد.
تولید خودرو در داخل چقدر ارز میخواهد؟
در طرف دیگر، تولید خودرو در داخل نیز کاملاً از منابع ارزی بینیاز نیست.
بر اساس آمار منتشرشده درباره ارزبری خودروهای داخلی، حداقل ارزبری تولید خودرو در ایرانخودرو حدود ۳ هزار دلار و در سایپا حدود ۲۵۰۰ دلار اعلام شده است.
برای برخی محصولات نیز ارقام مشخصتری اعلام شده است:
| خودرو / گروه | ارزبری اعلامشده |
|---|---|
| محصولات سایپا | حداقل ۲٬۵۰۰ دلار |
| محصولات ایرانخودرو | حداقل ۳٬۰۰۰ دلار |
| تارا اتوماتیک | حدود ۴٬۵۰۰ دلار |
| شاهین پلاس | حدود ۵٬۰۰۰ دلار |
| ریرا | حدود ۶٬۰۰۰ دلار |
| متوسط ارزش خودروی وارداتی، ۵ ماهه ۱۴۰۵ | حدود ۲۷٬۷۲۰ دلار |
اختلاف ارزی وارداتیها با تولید داخل
اگر صرفاً برای مقایسه ابعاد اعداد را کنار هم قرار دهیم، متوسط ارزش ۲۷.۷ هزار دلاری یک خودروی وارداتی فاصله قابل توجهی با ارزبری اعلامشده محصولات داخلی دارد.
این متوسط تقریباً:
- ۹.۲ برابر حداقل ارزبری اعلامشده ایرانخودرو؛
- ۱۱.۱ برابر حداقل ارزبری اعلامشده سایپا؛
- ۶.۲ برابر ارزبری تارا اتوماتیک؛
- ۵.۵ برابر ارزبری شاهین پلاس؛
- و حدود ۴.۶ برابر ارزبری ریراست.
البته این اعداد به معنای آن نیست که تولید داخل «بهتر از واردات» یا واردات «بدتر از تولید» است. دلیل آن ساده است: در یک طرف، ارزش یک خودروی کامل وارداتی قرار دارد و در طرف دیگر، تنها میزان ارز مورد نیاز برای بخش خارجی زنجیره تولید یک خودروی داخلی.
بنابراین این مقایسه بیشتر از آنکه یک مقایسه حسابداری باشد، باید بهعنوان هشدار درباره نحوه تخصیص منابع ارزی دیده شود.
ارز تولید داخل فقط برای خودروساز نیست
یکی از مهمترین تفاوتهای تولید داخلی با واردات خودروی کامل، اثر آن بر زنجیره اقتصادی کشور است.
ارزی که برای تأمین قطعات و مواد اولیه وارداتی یک خودروی داخلی اختصاص پیدا میکند، در کنار خودروساز به مجموعهای از قطعهسازان، شرکتهای حملونقل، تأمینکنندگان مواد اولیه، نیروی انسانی و خدمات وابسته به تولید متصل است.
به همین دلیل، سیاست ارزی صنعت خودرو نباید تنها با این سؤال سنجیده شود که «هر خودرو چقدر دلار مصرف میکند؟»
سؤال مهمتر این است:
هر دلار تخصیصیافته به صنعت خودرو چه میزان تولید، اشتغال، داخلیسازی و ارزش افزوده در اقتصاد ایجاد میکند؟
اما اینجا یک مسئولیت مهم روی دوش خودروساز داخلی است
حمایت از تولید داخل نباید به معنای ایجاد یک حاشیه امن دائمی برای خودروساز باشد.
اگر قرار است منابع ارزی برای تولید داخل در اولویت قرار بگیرد، خودروسازان نیز باید در مقابل، کیفیت محصول، طراحی، ایمنی، فناوری، خدمات پس از فروش و رضایت مشتری را جدیتر از گذشته دنبال کنند.
مصرفکننده ایرانی امروز فقط به دنبال خودرویی برای جابهجایی نیست؛ او کیفیت، امکانات، دوام، خدمات و ارزش خرید را با محصولات وارداتی مقایسه میکند.
بنابراین حمایت ارزی از تولیدکننده داخلی زمانی میتواند از نظر افکار عمومی نیز قابل دفاع باشد که نتیجه آن در محصول نهایی دیده شود.
تولیدکننده باید از رقابت وارداتی درس بگیرد
واردات خودرو، حتی اگر منابع ارزی بیشتری نسبت به تأمین قطعات یک خودروی داخلی درگیر کند، یک مزیت مهم دارد: رقابت را به بازار میآورد.
خودروساز داخلی نمیتواند صرفاً با اتکا به محدودیت واردات انتظار داشته باشد مشتری برای همیشه محصول داخلی را انتخاب کند.
اتفاقاً اگر قرار است تولید داخل تقویت شود، واردات میتواند بهعنوان یک معیار مقایسه عمل کند و خودروساز را به سمت ارتقای واقعی محصولات سوق دهد.
در چنین شرایطی، سیاست درست میتواند این باشد که:
ارز مورد نیاز تولید داخلی برای حفظ و توسعه زنجیره صنعتی تأمین شود، اما خودروساز نیز در مقابل، متعهد به ارتقای کیفیت و افزایش رضایت مشتری باشد.
حمایت از تولید، نه به قیمت نادیده گرفتن مشتری
صنعت خودرو برای حفظ جایگاه خود نیازمند حمایت است؛ اما این حمایت زمانی پایدار خواهد بود که مصرفکننده نیز سهم خود را در این معادله ببیند.
اگر خودروساز داخلی بتواند با منابع ارزی کمتر، محصولی با کیفیت بالاتر، فناوری بهتر، خدمات مناسبتر و قیمت رقابتیتر تولید کند، آن زمان حمایت از تولید داخل نهتنها یک سیاست صنعتی، بلکه یک انتخاب اقتصادی منطقی خواهد بود.
در واقع، هدف نباید حذف واردات باشد؛ هدف باید قدرتمند کردن تولید داخل تا جایی باشد که بتواند با وارداتیها رقابت کند.
جمعبندی؛ یک معادله دوطرفه برای صنعت خودرو
آمارهای موجود نشان میدهد متوسط ارزش خودروی وارداتی در پنجماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۲۷.۷ هزار دلار بوده، در حالی که ارزبری اعلامشده محصولات داخلی مورد بررسی در محدوده چند هزار دلار قرار دارد.
این اختلاف، اهمیت مدیریت منابع ارزی را نشان میدهد؛ اما بهتنهایی نمیتواند تعیین کند که واردات یا تولید داخل کدام مسیر بهتری است.
تصمیم درست باید سه ضلع داشته باشد:
تأمین ارز برای استمرار تولید داخلی + واردات هدفمند برای ایجاد رقابت + الزام خودروسازان به ارتقای کیفیت و رضایت مشتری.
در چنین مدلی، حمایت از خودروساز داخلی به معنای حمایت بیقیدوشرط نیست؛ بلکه به معنای فراهم کردن امکان ادامه و توسعه تولید در کنار مطالبه جدی برای کیفیت بهتر، محصول رقابتیتر و جلب اعتماد بیشتر مشتری ایرانی است.
در نهایت، اگر قرار است منابع ارزی کشور برای صنعت خودرو هزینه شود، مردم باید نتیجه آن را نه فقط در تداوم تولید، بلکه در خودروی بهتر و رضایت بیشتر از خرید خود ببینند.
نظر شما