به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، با اوج گرفتن مصرف بنزین در کشور، بار دیگر اصلاح قیمت بنزین و تغییر نظام سهمیهبندی به موضوعی داغ در محافل سیاستگذاری و اقتصادی تبدیل شده است؛ اما آیا افزایش قیمت بنزین میتواند به تنهایی بحران ناترازی سوخت را حل کند؟
این پرسش در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که مصرف روزانه بنزین در کشور حدود ۱۳۵ میلیون لیتر اعلام شده و کسری روزانه نیز به حدود ۱۴ میلیون لیتر رسیده است.
سالهاست اصلاح قیمت بنزین یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی کشور به شمار میرود. هر بار که بحث افزایش قیمت این حامل انرژی مطرح میشود، نگرانیها درباره تأثیر آن بر معیشت مردم، هزینه حملونقل و بازار خودرو نیز افزایش پیدا میکند.
اما مسئله بنزین دیگر صرفاً بحثی درباره قیمت نیست. ناترازی موجود مجموعهای از عوامل را دربر میگیرد؛ از مصرف بالای خودروهای داخلی و فرسودگی ناوگان گرفته تا وضعیت حملونقل عمومی، قاچاق سوخت، فناوری خودروها، الگوی مصرف و تنوع سبد سوخت کشور.
دولت برای مدیریت مصرف بنزین چه سناریوهایی دارد؟
بر اساس اظهارات اخیر سقاب اصفهانی معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی مصرف انرژی، دولت در مواجهه با وضعیت موجود به سه راهکار مشخص رسیده و در حال تصمیمگیری نهایی درباره آنهاست.
اجرای هر یک از این سناریوها میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی متفاوتی داشته باشد؛ با این حال، در این میان نقش صنعت خودرو در میزان مصرف سوخت کشور نیز اهمیت ویژهای دارد.
رئیس سازمان بهینهسازی مصرف انرژی با اشاره به نگاه دولت چهاردهم، خودروهای پرمصرف را یکی از عوامل اصلی ناترازی مصرف بنزین عنوان کرده و تأکید کرده است که دولت، مسئله خودرو و مصرف سوخت را یکی از ریشههای اصلی ناترازی میداند و بستهای از اقدامات را در این زمینه در دستور کار قرار داده است.
چرا خودروهای پرمصرف به بحران بنزین دامن میزنند؟
به گفته سقاب اصفهانی، امروز هزینه خودروی بیکیفیت و پرمصرف را نه خودروساز، بلکه مردم و دولت پرداخت میکنند.
به باور رئیس سازمان بهینهسازی مصرف انرژی، عقبماندگی فناوری در طراحی موتورهای داخلی باعث شده مصرف سوخت برخی خودروها فاصله زیادی با استانداردهای جهانی داشته باشد.
وی معتقد است اگر مصرف خودروهای داخلی تقریباً مشابه خودروهای روز دنیا بود، کشور تا این میزان با کسری و ناترازی مصرف بنزین مواجه نمیشد.
با این حال، بررسی عوامل مؤثر نشان میدهد بحران ناترازی تنها به میزان مصرف خودروها مربوط نیست و مجموعهای از سیاستهای اقتصادی، وضعیت حملونقل، فناوری خودروها، الگوی مصرف، قاچاق سوخت و کمتوجهی به تنوع سبد سوخت نیز در شکلگیری شرایط موجود نقش دارند.
۷ راهکار برای عبور از بحران بنزین
۱. اصلاح صنعت خودرو و کاهش مصرف سوخت
یکی از مهمترین راهکارهای کاهش مصرف بنزین، اصلاح صنعت خودرو و حرکت به سمت تولید خودروهایی با مصرف سوخت پایینتر و استانداردهای فنی نزدیک به معیارهای روز دنیاست.
همانطور که معاون رئیسجمهور نیز بر آن تأکید کرده، رفع موانع تولید و حرکت در جهت تولید خودروهای مطابق با استانداردهای جهانی میتواند بخشی از مشکل ناترازی مصرف سوخت را برطرف کند.
تا زمانی که خودروهای داخلی از نظر مصرف سوخت و استانداردهای فنی اصلاح نشوند، بخشی از مشکل ناترازی همچنان پابرجا خواهد بود.
۲. اسقاط خودروهای فرسوده و جایگزینی آنها
خودروهای فرسوده و پرمصرف یکی از متهمان قدیمی بحران مصرف سوخت در کشور هستند.
این خودروها علاوه بر مصرف سوخت بالاتر، آلایندگی بیشتری نیز تولید میکنند و به دلیل کندی روند اسقاط، همچنان در خیابانها و جادهها تردد دارند.
بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، سالانه باید ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده در کشور اسقاط شود.
خروج خودروهای فرسوده از چرخه حملونقل و جایگزینی آنها با خودروهای کممصرفتر میتواند علاوه بر کاهش آلایندگی، در کاهش مصرف سوخت نیز مؤثر باشد.
در همین راستا، با تصمیم دولت و وزارت صمت و تخصیص تسهیلات جدید، قرار است روند خروج و جایگزینی خودروهای فرسوده با تحول همراه شود.
۳. توسعه حملونقل عمومی
بخش قابل توجهی از سفرهای روزانه در کلانشهرها با خودروهای شخصی انجام میشود. محدودیت ظرفیت حملونقل عمومی، زمان انتظار، پوشش ناکافی خطوط و کیفیت خدمات از جمله عواملی هستند که شهروندان را به استفاده بیشتر از خودروهای شخصی سوق میدهند.
از این جهت، بهبود و توسعه ناوگان مترو، اتوبوس و تاکسیرانی میتواند بدون ایجاد فشار مستقیم بر مردم، بخشی از مصرف سوخت را کاهش دهد.
هرچه حملونقل عمومی کارآمدتر و در دسترستر باشد، وابستگی بخشی از سفرهای روزانه به خودروهای شخصی نیز کمتر خواهد شد.
۴. توسعه خودروهای هیبریدی و برقی
جایگزینی خودروهای پرمصرف با خودروهای کممصرفتر، استاندارد، هیبریدی و برقی یکی دیگر از راهکارهای کاهش مصرف بنزین است.
ورود خودروهای جدید با فناوریهای بهروز میتواند مصرف سوخت و آلودگی را کاهش دهد و در کنار اصلاح فناوری تولید خودروهای داخلی، بخشی از فشار موجود بر شبکه سوخت را کم کند.
۵. تنوعبخشی به سبد سوخت و توسعه CNG
یکی دیگر از راهکارهای مهم، کاهش وابستگی حملونقل به بنزین از طریق تنوعبخشی به سبد سوخت کشور است.
کارشناسان معتقدند توسعه خودروهای برقی، هیبریدی و همچنین خودروهای CNG و دوگانهسوز میتواند در کنار ارتقای فناوری تولید، وابستگی به بنزین را کاهش دهد.
مدیر طرح CNG شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی ایران معتقد است که باید از گذشته برای تنوعبخشی به سبد سوخت اقدام میشد. با این حال، با اقدامات صورت گرفته، در حال حاضر در حوزه تولید گاز و CNG مشکلی وجود ندارد.
به گفته وی، توسعه خودروهای گازسوز و دوگانهسوز مزایای مختلفی دارد که یکی از مهمترین آنها امنیت انرژی کشور است.
۶. کاهش قاچاق و مدیریت هوشمند مصرف سوخت
ناترازی بنزین تنها به میزان تولید و مصرف خودروها مربوط نمیشود و قاچاق سوخت و الگوی مصرف نیز در این معادله نقش دارند.
به همین دلیل، کاهش قاچاق سوخت و استفاده از سامانههای هوشمند برای مدیریت مصرف میتواند بخشی از فشار موجود بر منابع سوخت کشور را کاهش دهد.
در کنار این موضوع، مدیریت دقیقتر مصرف میتواند به سیاستگذاران کمک کند تا تصمیمات مربوط به سهمیهبندی و توزیع سوخت را هدفمندتر اجرا کنند.
۷. اصلاح نظام یارانهای و سهمیهبندی بنزین
اصلاح نظام یارانهای و بررسی شیوه سهمیهبندی بنزین از دیگر راهکارهایی است که سالهاست مورد بحث قرار دارد.
در کنار راهکارهای مختلف، برخی کارشناسان ایدههایی مانند اتصال سهمیه بنزین به دارنده خودرو یا کارت ملی به جای الگوی فعلی را مطرح میکنند.
این ایدهها همچنان در حال بحث و بررسی هستند، اما نشان میدهند مسئله ناترازی بنزین تنها مربوط به فرسودگی خودروها یا مشکلات فنی نیست و بخشی از آن به نبود سیاست یکپارچه انرژی و حکمرانی مصرف مربوط میشود.
آیا افزایش قیمت بنزین به تنهایی کافی است؟
با وجود آنکه اصلاح قیمت بنزین و تغییر نظام سهمیهبندی بار دیگر به موضوعی جدی در سیاستگذاری تبدیل شده است، بررسی عوامل مؤثر بر ناترازی نشان میدهد افزایش قیمت به تنهایی نمیتواند راهحل نهایی بحران مصرف سوخت باشد.
حل این مسئله نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است؛ از اصلاح فناوری خودروها و اسقاط ناوگان فرسوده گرفته تا توسعه حملونقل عمومی، تنوعبخشی به سبد سوخت، کاهش قاچاق، افزایش بهرهوری و اصلاح سیاستهای یارانهای.
کلید حل ناترازی بنزین کجاست؟
با مصرف روزانه حدود ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین و کسری روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر، مدیریت ناترازی سوخت به یکی از چالشهای مهم کشور تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، نمیتوان یک عامل را به عنوان تنها مقصر معرفی کرد یا انتظار داشت یک تصمیم واحد، مشکل را برطرف کند.
اصلاح صنعت خودرو، اسقاط خودروهای فرسوده، توسعه حملونقل عمومی، گسترش خودروهای هیبریدی و برقی، تنوعبخشی به سبد سوخت، کاهش قاچاق و مدیریت هوشمند مصرف و اصلاح نظام یارانهای و سهمیهبندی مجموعه اقداماتی هستند که در کنار یکدیگر میتوانند به کنترل مصرف و کاهش ناترازی کمک کنند.
در نهایت، مدیریت پایدار مصرف بنزین نیازمند هماهنگی میان سیاستهای انرژی، حملونقل، صنعت خودرو و برنامهریزی شهری است؛ رویکردی که میتواند زمینه ایجاد تعادل میان تولید و مصرف سوخت و کاهش فشار بر منابع کشور را در سالهای آینده فراهم کند.
نظر شما