به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، با وجود رشد واردات خودرو در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵، قیمت خودرو در بازار ایران همچنان با کاهش قابلتوجهی مواجه نشده است. آیا واردات با حجم فعلی توان ایجاد رقابت، شکستن انحصار و تنظیم بازار خودرو را دارد؟
سالهاست تصمیمسازان، ساماندهی بازار خودرو ایران را به واردات گره زدهاند و بارها آزادسازی واردات خودرو را بهعنوان نسخه اصلی شکست انحصار، ایجاد رقابت و کاهش قیمت خودرو معرفی کردهاند.
در همین حال، آمار منتشرشده از سوی گمرک ایران نشان میدهد واردات خودرو در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۲ درصد افزایش داشته است؛ رشدی که با وجود افزایش تعداد خودروهای وارداتی، هنوز نتوانسته قفل قیمتها در بازار خودرو ایران را باز کند.
چرا واردات خودرو صعودی شد؟ ورود ۲۵ هزار خودرو در ۵ ماه
به گفته یکی از مقامات وزارت اقتصاد، بخش مهمی از رشد اخیر واردات خودرو به تصمیم واردکنندگان برای خروج سریع کالا از انبارهای گمرکی در روزهای نخست تنشهای نظامی موسوم به «جنگ رمضان» بازمیگردد.
به گفته این مقام اقتصادی، پس از دستور وزیر اقتصاد برای تخلیه انبارهای گمرکی، موجودی خودروهای دپوشده در گمرکات کشور به شکل قابلتوجهی کاهش یافت.
رشد ۳۲ درصدی واردات؛ آیا بازار خودرو تنظیم میشود؟
بررسی جزئیات آمار گمرک نشان میدهد تعداد خودروهای وارداتی از حدود ۱۹ هزار دستگاه در پنجماهه نخست سال گذشته به حدود ۲۵ هزار دستگاه در مدت مشابه امسال رسیده است.
به این ترتیب، حدود ۶ هزار دستگاه خودرو بیشتر از سال گذشته وارد کشور شده و رشد واردات بر مبنای تعداد به حدود ۳۲ درصد رسیده است.
با این حال، پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ چرا این رشد واردات به کاهش قیمت خودرو در بازار ایران منجر نشده است؟ آیا اصولاً واردات خودرو با حجم و ارزش فعلی، توان رقابت و تنظیم بازار و قیمت خودرو را دارد؟
چرا واردات خودرو رقابتساز نشد؟
در این خصوص، امرالله امینی کارشناس صنعت خودرو، معتقد است اگر هدف از واردات، ایجاد رقابت در بازار خودرو است، ابتدا باید مشخص شود رقابت در چه مقیاسی شکل میگیرد.
به گفته وی، در اقتصاد، رقابت زمانی معنا پیدا میکند که بازیگر جدید بتواند سهم قابلتوجهی از بازار را در اختیار بگیرد یا دستکم تهدیدی واقعی برای تولیدکنندگان موجود ایجاد کند.
امینی تاکید کرد بررسی آمار تولید و واردات خودرو در یک بازه ۱۵ ساله نشان میدهد واردات در هیچیک از سالها به سطحی نرسیده است که بتواند به رقیبی جدی برای تولید داخلی تبدیل شود.
این تحلیلگر صنعت و بازار خودرو با بیان اینکه در بهترین سالها سهم واردات از تولید تنها حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد بوده است، خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر این نسبت عمدتاً کمتر از ۷ درصد باقی مانده است.
به گفته وی، اگر تولید سالانه کشور را در محدوده یک میلیون دستگاه در نوسان بدانیم، واردات در بهترین حالت حدود ۷۰ تا ۱۰۰ هزار دستگاه بوده است؛ رقمی که بهتنهایی قادر نیست تعادل عرضه و تقاضا را دگرگون کند.
انجام مأموریتی بزرگ با ابزاری که توان تنظیم بازار را ندارد
امینی در همین راستا به نگرانی خودروسازان و سیاستگذاران صنعتی از ورود خارجیها به بازار اشاره کرد و گفت سیاستگذار سالهاست از واردات بهعنوان راهکاری برای تنظیم بازار، شکستن انحصار و ایجاد رقابت در صنعت خودرو یاد کرده و از این مسیر انتظار انجام مأموریتی را داشته که از ابتدا با حجم در نظر گرفتهشده برای آن همخوانی نداشته است.
وی معتقد است یکی از تناقضهای سیاستگذاری خودرو در سالهای اخیر، تعریف مأموریتی بزرگ با ابزاری کوچک بوده است؛ چرا که واردات با چنین مقیاسی اساساً توان رقابتسازی و تنظیم بازار را ندارد و از همان ابتدا بیش از آنکه یک سیاست اقتصادی باشد، تنها به ابزاری برای ارسال سیگنال به بازار تبدیل شده است.
واردات خودرو؛ ابزاری برای ارسال سیگنال به بازار
این کارشناس صنعت خودرو در توضیح عدم کارکرد واردات خودرو در بازار کنونی، اختلاف سطح قیمتی، تفاوت کلاس خودروها و محدود بودن تنوع محصولات وارداتی را از عوامل عدم تحقق اهداف سیاستگذار دانست.
به گفته وی، بخش قابلتوجهی از خودروهای وارداتی مستقیماً رقیب محصولات پرتیراژ داخلی نیستند. اختلاف سطح قیمتی، تفاوت کلاس خودروها و محدود بودن تنوع محصولات موجب شده خودروهای وارداتی عمدتاً بازار خاص خود را داشته باشند و بخش زیادی از جامعه توان مالی خرید این خودروها را نداشته باشند.
بنابراین حتی اگر تعداد واردات افزایش یابد، اثر آن بر بازار خودروهای اقتصادی و پرتقاضا محدود خواهد بود.
این کارشناس صنعت خودرو با تاکید بر اینکه واردات در این سطح و قیمت نمیتواند رقیب دائمی برای تولید داخل باشد، تصریح کرد: تجربه سالهای گذشته نشان داده است هر زمان عرضه داخلی کاهش یافته، حتی افزایش واردات نیز نتوانسته مانع رشد قیمتها شود. بنابراین واردات را باید بیشتر یک متغیر مقطعی دانست تا یک رقیب دائمی برای تولید داخل.
به گفته امینی، در بازاری که بخش عمده نیاز خود را از تولید داخلی تامین میکند و بیش از هر چیز به وضعیت تولید وابسته است، هرگونه افت تیراژ، تاخیر در عرضه یا سیاستهای قیمتگذاری دستوری، اثری به مراتب بزرگتر از ورود چند ده هزار دستگاه خودروی خارجی بر بازار خواهد داشت.
این کارشناس صنعت خودرو ادامه داد: وقتی تقاضای بالقوه بازار چند برابر عرضه واقعی باشد، خودروی وارداتی بهجای ایفای نقش ترمز قیمت، خود به دارایی سرمایهای تبدیل میشود.
۳ عامل موثر در شکست قیمت خودرو از مسیر واردات
به گفته امینی، برای آنکه واردات واقعاً بتواند قیمتها را تحت تاثیر قرار دهد، سه عامل باید همزمان محقق شوند:
-
عرضه مستمر و گسترده در ردههای مختلف قیمتی
-
منطقی شدن هزینه تمامشده از طریق تعرفه متعادل
-
ایجاد شبکه خدمات پس از فروش پایدار
در مجموع به نظر میرسد واردات میتواند مکمل سیاست تنظیم بازار باشد، اما نمیتواند جایگزین اصلاحات ساختاری شود.
به اعتقاد کارشناسان، اصلاح نظام قیمتگذاری، رفع موانع تامین قطعات، افزایش بهرهوری تولید، توسعه رقابت میان خودروسازان داخلی و ایجاد فضای پیشبینیپذیر برای سرمایهگذاری، ابزارهایی هستند که اثر آنها بر بازار بهمراتب پایدارتر از واردات محدود است.
واردات در مقیاس منطقی؛ تهدیدی برای بازیگران داخلی
البته وجود چنین دیدگاهی به معنای بیاثر بودن واردات بر بازار داخل نیست؛ چرا که واردات میتواند نقش مهمی در انتقال فناوری، ارتقای استانداردها، افزایش حق انتخاب مصرفکننده و ایجاد فشار رقابتی بر برخی بخشهای بازار ایفا کند.
با این حال، تحقق این اهداف نیز مستلزم آن است که واردات در مقیاسی انجام شود که بازیگران داخلی آن را بهعنوان یک تهدید واقعی احساس کنند. در غیر این صورت، واردات بیش از آنکه یک سیاست رقابتساز باشد، به ابزاری برای ارسال پیام به بازار تبدیل خواهد شد.
در نهایت، به نظر میرسد بازار خودرو ایران بیش از هر چیز به شفافیت، ثبات و رقابت واقعی نیاز دارد و در این میان، اگر واردات خودرو با برنامهریزی بلندمدت، تعرفه منطقی و عرضه مستمر همراه شود، میتواند مکمل سیاست تنظیم بازار و نقطه عطفی در تاریخ صنعت خودرو کشور باشد.
نظر شما