به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، تکنرخی شدن ارز یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران است که آثار آن فراتر از بازار پول بوده و بهطور مستقیم بر صنایع پیشران، از جمله صنعت خودرو، نمایان میشود. صنعتی که بهشدت به واردات نهادهها، فناوری، قطعات و همچنین سیاستهای تجاری، ارزی و مالی وابسته است.
حذف شکاف میان نرخهای رسمی و غیررسمی ارز، اگر بهصورت واقعی، پایدار و غیرسهمیهای اجرا شود، اگرچه در کوتاهمدت میتواند شوک قیمتی ایجاد کند، اما در میانمدت و بلندمدت ظرفیت اصلاح رفتار تولیدکنندگان، مونتاژکاران و واردکنندگان را دارد. تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد که موفقیت این سیاست بیش از اعلام یک نرخ واحد، به نحوه اجرا و سیاستهای مکمل وابسته است.
اثر بر صنعت مونتاژ خودرو
صنعت مونتاژ (CKD و SKD) بیشترین وابستگی را به ارز دارد و از این منظر، بزرگترین ذینفع نظام ارزی چندنرخی و در عین حال آسیبپذیرترین بخش در برابر تکنرخی شدن ارز محسوب میشود.
آثار مثبت
- شفافسازی ساختار هزینه با حذف ارز ترجیحی یا نیمایی
- کاهش رانت و امتیازهای ویژه ناشی از دسترسی به ارز ارزان
- تبدیل داخلیسازی از شعار به ضرورت اقتصادی (بدون تضمین انتقال فناوری)
آثار منفی و چالشها
- افزایش بهای تمامشده و قیمت خودرو در کوتاهمدت
- خروج یا ادغام مونتاژکاران فاقد مقیاس اقتصادی یا شبکه فروش پایدار
- فشار شدید نقدینگی و افزایش نیاز به سرمایه در گردش ارزی
اثر بر تولیدکنندگان داخلی (خودروسازان و قطعهسازان)
برخلاف تصور عمومی، تولید داخل خودرو نیز وابستگی ارزی قابلتوجهی دارد؛ از مواد اولیه خاص گرفته تا قطعات هایتک و تجهیزات خطوط تولید.
آثار مثبت
- قابل پیشبینی شدن محیط تولید و امکان برنامهریزی بلندمدت
- کاهش فساد و قیمتسازی در صورتهای مالی
- تقویت قطعهسازی رقابتپذیر و صادراتمحور
آثار منفی و چالشها
- افزایش هزینه نهادههای وارداتی، بهویژه قطعات پیشرفته
- تشدید زیان در صورت تداوم قیمتگذاری دستوری
- احتمال کاهش تیراژ تولید در کوتاهمدت
اثر بر واردات خودرو
واردات خودرو بیشترین واکنش مستقیم و شفاف را به تکنرخی شدن ارز نشان میدهد.
آثار مثبت
- شفاف شدن قیمت نهایی خودروهای وارداتی
- حذف رانت ناشی از تفاوت نرخ ارز
- ایجاد رقابت منصفانهتر با تولید داخل
آثار منفی و چالشها
- افزایش قیمت اسمی خودروهای وارداتی در کوتاهمدت
- کاهش تقاضای مصرفی به دلیل ماهیت سرمایهای بازار خودرو
- افزایش نقش تعرفهها در سیاستگذاری
نتیجه گیری
تکنرخی شدن ارز یکی از پیشنیازهای ضروری اما ناکافی اصلاح صنعت خودرو ایران است. این سیاست میتواند رانت را کاهش دهد، شفافیت را افزایش دهد و مسیر رقابت واقعی را هموار سازد؛ اما در صورت اجرای ناقص، رانت صرفاً تغییر شکل خواهد داد.
موفقیت این سیاست منوط به اصلاح همزمان سه محور کلیدی است:
- اصلاح قیمتگذاری دستوری
- ثبات در سیاستهای تجاری و تعرفهای
- دسترسی پایدار و شفاف به تأمین مالی و ارز
در غیر این صورت، تکنرخی شدن ارز، اگرچه از نظر اقتصادی سیاستی درست است، اما بهتنهایی قادر به اصلاح صنعت خودرو ایران نخواهد بود.
نظر شما