به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، ورود بخش خصوصی به صنعت خودروی ایران، مسیری است که از فعالیت‌های اولیه مونتاژ و همکاری با خودروسازان خارجی آغاز شد و در ادامه به شکل‌گیری مجموعه‌هایی با ظرفیت تولید، تأمین قطعات و توسعه محصولات انجامید.
خودروسازی صنعتی سرمایه‌بر و پیچیده است و ورود به آن به زیرساخت، نیروی انسانی متخصص، فناوری و دسترسی به شبکه تأمین نیاز دارد. به همین دلیل، مونتاژ خودرو برای بسیاری از سرمایه‌گذاران خصوصی، نقطه شروع مناسبی برای ورود به این صنعت بود؛ مسیری که امکان کسب تجربه در تولید انبوه و مدیریت خطوط صنعتی را فراهم می‌کرد.
البته تاریخچه خودروسازی ایران تنها به فعالیت شرکت‌های خصوصی جدید محدود نمی‌شود و بخش خصوصی از همان سال‌های شکل‌گیری صنعت خودرو در کشور نیز نقش داشته است.
خودروسازی ایران با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی آغاز شد
یکی از نمونه‌های مهم حضور سرمایه‌گذاری خصوصی در تاریخ خودروسازی ایران، تأسیس ایران ناسیونال در سال ۱۳۴۱ توسط برادران خیامی است.
این مجموعه با فعالیت در زمینه تولید و مونتاژ خودروهای سواری و تجاری، به‌تدریج به یکی از بزرگ‌ترین خودروسازان کشور تبدیل شد. تولید پیکان از سال ۱۳۴۶ نیز نقطه مهمی در شکل‌گیری تولید انبوه خودرو در ایران بود.
در سال‌های بعد، شرکت‌های دیگری نیز با همکاری خودروسازان خارجی وارد فعالیت شدند و خطوط مونتاژ محصولات مختلف در کشور شکل گرفت.
با این حال، پس از انقلاب و تغییر ساختار مالکیت برخی شرکت‌های بزرگ خودروسازی، نقش دولت در مدیریت این صنعت افزایش پیدا کرد و بخش مهمی از ساختار خودروسازی کشور تحت مالکیت و مدیریت دولتی قرار گرفت.
دهه ۷۰؛ بازگشت سرمایه‌گذاران خصوصی به خودروسازی
یکی از دوره‌های مهم برای ورود نسل جدید خودروسازان خصوصی، دهه ۱۳۷۰ بود.
در این دوره، با فراهم شدن زمینه همکاری با شرکت‌های خارجی، مجموعه‌هایی مانند کرمان موتور فعالیت خود را در زمینه تولید و مونتاژ خودرو گسترش دادند.
کرمان موتور در اسفند ۱۳۷۳ تأسیس شد و با ایجاد زیرساخت تولید در منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم، همکاری خود با شرکت کره‌ای دوو را آغاز کرد.
راه‌اندازی خط تولید دوو سیلو در سال ۱۳۷۵ و سپس ماتیز در سال ۱۳۷۹، از مراحل مهم فعالیت این شرکت در سال‌های ابتدایی بود.
این تجربه نشان داد که ورود بخش خصوصی به صنعت خودرو فقط به واردات و فروش محصول محدود نمی‌شود و می‌تواند با ایجاد کارخانه، راه‌اندازی خطوط تولید، آموزش نیروی انسانی و توسعه شبکه خدمات پس از فروش همراه باشد.
مونتاژ خودرو چه فرصتی برای بخش خصوصی ایجاد کرد؟
مونتاژ خودرو در آن مقطع چند فرصت مهم برای سرمایه‌گذاران خصوصی فراهم کرد.
نخست اینکه ورود به صنعت خودرو بدون نیاز به طراحی کامل یک محصول جدید امکان‌پذیر شد. شرکت‌ها می‌توانستند با همکاری خودروسازان خارجی، محصولات آماده را وارد فرآیند تولید داخلی کنند.
دوم اینکه سرمایه‌گذاران فرصت پیدا کردند تجربه عملی در زمینه مدیریت تولید، کنترل کیفیت، برنامه‌ریزی خطوط، تأمین قطعات و خدمات پس از فروش به دست آورند.
سوم اینکه ایجاد خطوط تولید به شکل‌گیری ارتباط میان خودروسازان و مجموعه‌های قطعه‌سازی داخلی کمک کرد و زمینه توسعه تدریجی شبکه تأمین را فراهم آورد.
البته نباید مونتاژ را به‌تنهایی معادل انتقال فناوری یا تولید عمیق صنعتی دانست. میزان انتقال دانش فنی به نوع قرارداد، سطح مشارکت طرف داخلی، سهم ساخت داخل و امکان دسترسی به فناوری وابسته است.
شکل‌گیری نسل جدید خودروسازان خصوصی
با گسترش همکاری‌های خارجی در دهه‌های بعد، شرکت‌های بیشتری وارد بازار خودرو شدند.
مدیران خودرو نیز در همین مسیر با همکاری شرکت چری فعالیت خود را توسعه داد و محصولات مختلفی را در بازار ایران عرضه کرد.
گسترش سبد محصولات، افزایش ظرفیت تولید، ایجاد شبکه فروش و خدمات پس از فروش و توسعه همکاری با قطعه‌سازان، از جمله بخش‌هایی بود که در مسیر فعالیت این مجموعه‌ها شکل گرفت.
این شرکت‌ها در شرایط مختلف اقتصادی و محدودیت‌های همکاری خارجی، ناچار شدند شیوه تأمین قطعات، برنامه تولید و سبد محصولات خود را تغییر دهند.
با این حال، میزان پیشرفت هر مجموعه در تبدیل فعالیت مونتاژی به تولید صنعتی باید بر اساس شاخص‌هایی مانند داخلی‌سازی واقعی، تولید قطعات اصلی، انتقال فناوری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت ارزیابی شود.
مونتاژ نقطه شروع است، نه مقصد نهایی
تجربه ورود بخش خصوصی به صنعت خودرو نشان می‌دهد مونتاژ می‌تواند مسیر اولیه ورود به یک صنعت پیچیده باشد، اما برای تبدیل شدن به یک خودروساز صنعتی، مراحل بیشتری لازم است.
توسعه قطعات اصلی، افزایش سهم مهندسی داخلی، طراحی و توسعه محصول، سرمایه‌گذاری در قوای محرکه و ایجاد زنجیره تأمین پایدار، از جمله مراحلی هستند که می‌توانند عمق فعالیت صنعتی یک مجموعه را افزایش دهند.
به همین دلیل، صرف تعداد خودروهای مونتاژشده یا تنوع محصولات نمی‌تواند معیار کافی برای ارزیابی میزان صنعتی شدن یک خودروساز باشد.
تجربه بخش خصوصی چه ارتباطی با خصوصی‌سازی سایپا دارد؟
بررسی تاریخچه خودروسازان خصوصی در ایران برای ارزیابی آینده سایپا اهمیت دارد.
سایپا مجموعه‌ای با سابقه طولانی تولید، زیرساخت‌های صنعتی، نیروی انسانی، شبکه قطعه‌سازی و ظرفیت‌های متعدد است. بنابراین، سرمایه‌گذار آینده این شرکت باید علاوه بر توان مالی، شناختی دقیق از الزامات تولید انبوه و توسعه صنعتی داشته باشد.
تجربه شرکت‌های خصوصی نشان می‌دهد ورود به صنعت خودرو می‌تواند از مونتاژ آغاز شود، اما حفظ و توسعه فعالیت در بلندمدت به سرمایه‌گذاری مستمر و افزایش توان فنی نیاز دارد.
در نتیجه، در فرآیند خصوصی‌سازی سایپا نباید تنها به سابقه تجاری یا توانایی تأمین منابع مالی متقاضی توجه کرد؛ تجربه عملی در مدیریت تولید، توسعه زنجیره تأمین و ایجاد ظرفیت صنعتی نیز باید در ارزیابی خریدار اهمیت داشته باشد.
مسیر آینده سایپا باید از تجربه‌های گذشته صنعت خودرو درس بگیرد؛ تجربه‌ای که نشان می‌دهد ورود به بازار خودرو یک مرحله است، اما ساختن یک خودروساز توانمند و رقابت‌پذیر به سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد.
نظر شما