به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، فعالیت بخش خصوصی در صنعت خودروی ایران طی چند دهه گذشته، از مونتاژ محصولات خارجی به سمت توسعه ظرفیت‌های تولیدی، گسترش شبکه قطعه‌سازی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های صنعتی حرکت کرده است. با این حال، میزان این پیشرفت در شرکت‌های مختلف یکسان نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد محصولات یا ظرفیت اسمی کارخانه، درباره عمق صنعتی شدن یک خودروساز قضاوت کرد.
در صنعت خودرو، مونتاژ محصول تنها یکی از مراحل تولید است. تولید قطعات اصلی، توسعه فناوری، طراحی و مهندسی، ساخت مجموعه‌های فنی و ایجاد زنجیره تأمین داخلی، بخش‌های مهم‌تری از فرآیند تبدیل یک مجموعه مونتاژکار به یک خودروساز صنعتی محسوب می‌شوند.
بررسی تجربه شرکت‌هایی مانند کرمان موتور و مدیران خودرو نشان می‌دهد که بخش خصوصی در این مسیر ظرفیت‌هایی ایجاد کرده است؛ هرچند فاصله میان مونتاژ، داخلی‌سازی قطعات و تولید مستقل فناوری همچنان یکی از موضوعات مهم صنعت خودرو ایران است.
کرمان موتور؛ تجربه توسعه زیرساخت تولید از مونتاژ دوو
کرمان موتور فعالیت خود را در دهه ۱۳۷۰ با هدف ساخت، مونتاژ و فروش خودرو آغاز کرد.
راه‌اندازی خط تولید دوو سیلو در منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم در سال ۱۳۷۵، یکی از مراحل مهم ورود این شرکت به تولید خودرو بود.
این مجموعه در ادامه با تولید محصولات دیگری مانند ماتیز و سپس همکاری با شرکت‌های خارجی مختلف، فعالیت خود را گسترش داد.
اهمیت این تجربه فقط در عرضه چند محصول به بازار نبود؛ ایجاد خطوط جوشکاری بدنه، رنگ و تزئینات، توسعه نیروی انسانی متخصص و شکل‌گیری زیرساخت تولید در منطقه بم، بخش‌هایی از مسیری بود که این مجموعه طی کرد.
در سال‌های بعد نیز همکاری با شرکت‌هایی مانند لیفان و جک، زمینه توسعه محصولات و افزایش تجربه تولید را فراهم کرد.
این سابقه نشان می‌دهد که یک مجموعه خصوصی می‌تواند از مرحله مونتاژ محصول به سمت توسعه زیرساخت‌های صنعتی و تولید گسترده‌تر حرکت کند؛ هرچند ارزیابی میزان داخلی‌سازی و عمق فناوری آن نیازمند بررسی جداگانه هر محصول و قطعه است.
مدیران خودرو؛ توسعه تولید و گسترش سبد محصولات
مدیران خودرو نیز نمونه دیگری از حضور بخش خصوصی در بازار خودروی ایران است که فعالیت خود را با همکاری چری توسعه داد.
این شرکت طی سال‌های فعالیت خود، محصولات متنوعی را در قالب برندهای مختلف به بازار عرضه کرده و ظرفیت تولید و شبکه خدمات پس از فروش خود را گسترش داده است.
افزایش تنوع محصولات، مدیریت خطوط تولید، برنامه‌ریزی تأمین قطعات و توسعه شبکه خدمات، از جمله فعالیت‌هایی است که در مقیاس یک خودروساز بزرگ اهمیت پیدا می‌کند.
در سال‌های اخیر، ورود محصولات هیبریدی، پلاگین‌هیبریدی و برقی به سبد محصولات این مجموعه نیز موضوع توسعه فناوری و آمادگی زنجیره تأمین برای تولید خودروهای جدید را مطرح کرده است.
با این حال، عرضه خودروهای برقی یا پلاگین‌هیبریدی به‌تنهایی به معنای تولید داخلی موتور الکتریکی، باتری یا سامانه‌های الکترونیکی آن‌ها نیست. برای سنجش عمق صنعتی شدن باید مشخص شود چه بخش‌هایی در داخل کشور تولید می‌شوند و چه میزان از فناوری و قطعات همچنان به تأمین خارجی وابسته است.
تولید موتور، بدنه و رادیاتور؛ معیار مهم عمق صنعتی‌سازی
در ارزیابی صنعتی شدن یک خودروساز، تولید قطعات اصلی اهمیت ویژه‌ای دارد.
موتور خودرو یکی از پیچیده‌ترین مجموعه‌های فنی است و تولید آن به دانش مهندسی، ماشین‌کاری دقیق، تجهیزات تخصصی، آزمایش‌های دوام و کنترل کیفیت نیاز دارد.
بدنه خودرو نیز تنها به شکل‌دهی ورق محدود نمی‌شود و فرآیندهایی مانند پرس، جوشکاری، رنگ و کنترل ابعادی را در بر می‌گیرد.
رادیاتور و مجموعه‌های خنک‌کاری نیز از قطعات مهم خودرو هستند که تولید آن‌ها به دانش مواد، طراحی، تجهیزات ساخت و آزمون‌های عملکردی وابسته است.
بنابراین، سرمایه‌گذاری در این بخش‌ها می‌تواند نشانه‌ای از حرکت یک مجموعه از مونتاژ ساده به سمت توسعه توان تولیدی باشد؛ البته تنها در صورتی که تولید واقعی، ظرفیت عملیاتی و میزان تأمین داخلی آن قابل ارزیابی باشد.
زنجیره تأمین؛ حلقه اتصال مونتاژ به تولید صنعتی
یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های میان مونتاژکار و خودروساز دارای زنجیره تأمین توسعه‌یافته، میزان مشارکت مجموعه‌های داخلی در تولید قطعات و سامانه‌های خودرو است.
اگر بخش عمده قطعات اصلی از خارج تأمین شود، فعالیت کارخانه بیشتر به مونتاژ وابسته خواهد بود و تغییر شرایط ارزی یا محدودیت‌های واردات می‌تواند تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
در مقابل، توسعه تأمین‌کنندگان داخلی، انتقال دانش فنی، ایجاد قراردادهای بلندمدت و سرمایه‌گذاری در تولید قطعات اصلی می‌تواند وابستگی زنجیره تأمین را کاهش دهد.
البته داخلی‌سازی زمانی ارزش اقتصادی دارد که قطعه تولیدشده از نظر کیفیت، قیمت، تیراژ و استانداردهای فنی با نمونه‌های قابل تأمین رقابت کند.
خصوصی‌سازی سایپا؛ تجربه مونتاژکاران برای مالک آینده چه پیامی دارد؟
تجربه خودروسازان خصوصی می‌تواند در بررسی آینده سایپا مورد توجه قرار گیرد، اما نباید تفاوت ابعاد و مسئولیت‌های این شرکت‌ها نادیده گرفته شود.
سایپا با شبکه گسترده تولید، قطعه‌سازی، نیروی انسانی و زیرساخت‌های صنعتی روبه‌رو است و بازسازی آن به برنامه‌ای فراتر از توسعه خطوط مونتاژ نیاز دارد.
سرمایه‌گذار آینده سایپا باید بتواند علاوه بر حفظ ظرفیت‌های موجود، زمینه توسعه قطعات اصلی، افزایش سهم ساخت داخل، ارتقای فناوری و کاهش وابستگی به تأمین خارجی را فراهم کند.
در این مسیر، تجربه فعالیت در صنعت خودرو اهمیت دارد، اما کافی نیست. توان طراحی و اجرای پروژه‌های صنعتی، تأمین مالی بلندمدت و مدیریت شبکه گسترده تأمین‌کنندگان نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرد.
معیار خودروساز صنعتی، میزان ارزش افزوده تولید است
حرکت از مونتاژ به تولید صنعتی یک مسیر تدریجی است و نمی‌توان آن را تنها با تعداد خودروهای عرضه‌شده یا نام شرکت‌های همکار سنجید.
میزان تولید قطعات اصلی، سهم ساخت داخل بر اساس ارزش قطعات، توان مهندسی، سرمایه‌گذاری در فناوری، پایداری زنجیره تأمین و کیفیت محصول، شاخص‌هایی هستند که تصویر دقیق‌تری از جایگاه صنعتی یک مجموعه ارائه می‌کنند.
در نهایت، آینده صنعت خودرو ایران به شرکت‌هایی وابسته است که بتوانند تجربه مونتاژ را به سرمایه‌گذاری در تولید، فناوری و زنجیره تأمین تبدیل کنند؛ موضوعی که در انتخاب سرمایه‌گذار و تعیین مسیر بازسازی سایپا نیز اهمیت اساسی دارد.
نظر شما