به گزارش پرشین خودرو، تصور کنید پزشکی به جای درمان علت تب، دماسنج را قفل کند تا عدد پایینتری نشان دهد. قیمتگذاری دستوری دقیقاً همین کار را با اقتصاد میکند: پنهان کردن بیماری به جای درمان آن.
اقتصاددانانی از طیفهای مختلف—از «میلتون فریدمن» و «فردریش هایک» تا «پل ساموئلسون» و «جوزف استیگلیتز»— بر یک نکته توافق دارند: قیمت پایینتر از سطح تعادلی بازار، بحران را تشدید میکند.
قیمتگذاری دستوری چیست و چه پیامدی دارد؟
در اقتصاد، زمانی که قیمت بهصورت مصنوعی پایینتر از تعادل بازار تعیین میشود، سیستم عرضه و تقاضا دچار اختلال شده و زنجیرهای از پیامدها شکل میگیرد.
الگوی تکرارشونده جهانی
کمبود کالا → صف → بازار سیاه → فساد → افت تولید
ونزوئلا؛ سقوط صنعت خودرو در اقتصاد دستوری
در ونزوئلا، از سال ۲۰۰۳ با کنترل ارز و سپس قیمتگذاری دستوری خودرو، بازار بهشدت دچار اختلال شد.
سقوط تولید خودرو
- ۲۰۱۲: ۱۰۴ هزار دستگاه
- ۲۰۱۳: ۷۲ هزار دستگاه
- سهماهه ۲۰۱۴: ۳,۹۹۰ دستگاه
نتیجه: افت ۸۳ درصدی تولید خودرو
تعطیلی کارخانهها و بحران ارز
از ۷ کارخانه مونتاژ، ۴ کارخانه تعطیل شدند و تخصیص ارز به صنعت خودرو تقریباً به صفر رسید.
تبدیل خودرو به دارایی سرمایهای
خودرو از کالای مصرفی به ابزار حفظ ارزش پول تبدیل شد و بازار سیاه شکل گرفت.
آرژانتین؛ دخالت غیرمستقیم اما اثر مشابه
در آرژانتین، دولت مستقیماً قیمتگذاری نکرد اما با سیاستهای ارزی و تهدیدهای قیمتی، بازار را تحت فشار قرار داد.
تهدیدهای قیمتی
دولت اعلام کرد در صورت افزایش قیمت خودرو، از ابزارهای نظارتی استفاده خواهد کرد.
شوک ارزی و توقف بازار
کاهش ۲۲ درصدی ارزش پول ملی باعث توقف معاملات خودروهای صفرکیلومتر شد.
آمریکا؛ تجربه سقف قیمت بنزین در دهه ۱۹۷۰
در بحران نفتی دهه ۱۹۷۰، دولت آمریکا برای کنترل قیمت بنزین سقف قیمتی تعیین کرد.
پیامدهای سیاست دستوری
- صفهای چندکیلومتری پمپ بنزین
- سهمیهبندی غیررسمی سوخت
- بازار سیاه بنزین
در نهایت، هزینه زمان مردم از صرفهجویی قیمتی بیشتر شد.
درسهای تجربه جهانی برای صنعت خودروی ایران
مشکل اصلی در صنعت خودرو، قیمتگذاری نیست؛ بلکه اختلال در تخصیص منابع است.
الگوی مشترک جهانی
مداخله قیمت + تورم + کنترل ارز = کمبود + صف + رانت + افت تولید
صف و قرعهکشی؛ نشانه اقتصاد بیمار
در ونزوئلا صف شکل گرفت و در ایران قرعهکشی؛ اما ماهیت هر دو یکسان است.
نشانههای ناکارآمدی بازار
- صفهای طولانی
- قرعهکشی
- پارتی و رانت
- بازار غیررسمی
خودرو؛ از کالای مصرفی تا ابزار سرمایهگذاری
در اقتصادهای تورمی و دستوری، خودرو از وسیله حملونقل به ابزار حفظ ارزش پول تبدیل میشود.
تأثیر قیمتگذاری دستوری بر تولید و اشتغال
کاهش تولید، افت اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و افزایش زیان انباشته از پیامدهای مستقیم این سیاست است.
رانت و فساد؛ نتیجه طبیعی کمبود
هرجا قیمت دستوری وجود داشته، کمبود ایجاد شده و هرجا کمبود شکل گرفته، رانت و فساد نیز رشد کرده است.
جمعبندی نهایی
تجربه جهانی نشان میدهد که تعیین قیمت دستوری توسط دولت، در بلندمدت شکست میخورد.
راهحل پیشنهادی
- حذف قیمتگذاری دستوری
- ایجاد رقابت واقعی
- شفافیت اطلاعات بازار
- سیاستگذاری غیرقیمتی
اقتصاد زمانی کارآمد است که قیمتها بتوانند واقعیت عرضه و تقاضا را منعکس کنند.
نظر شما