گرمکن صندلی ماشین چیست و چگونه کار می کند؟ + معرفی ۶ خودرو در ایران با این آپشن

به گزارش پرشین خودرو، گرم کن صندلی ماشین سیستمی است که با استفاده از المنت‌های حرارتی تعبیه‌شده در داخل پشتی و نشیمن صندلی، گرما را مستقیما به بدن سرنشین منتقل می‌کند. برخلاف سیستم بخاری که هوای کل کابین را گرم می‌کند، این فناوری گرمایش موضعی و سریع‌تری ارائه می‌دهد و به همین دلیل در خودروهای مدرن، به ویژه در مناطق سردسیر، به یک تجهیز پرطرفدار تبدیل شده است.

هیتر صندلی ماشین نه تنها باعث افزایش آسایش سرنشینان می‌شود، بلکه در برخی شرایط می‌تواند به کاهش مصرف انرژی نسبت به گرم کردن کامل کابین کمک کند. در ادامه این مطلب، به صورت دقیق و فنی بررسی خواهیم کرد که این سیستم چگونه کار می‌کند، چه مزایا و معایبی دارد، چه نکاتی در نگهداری آن اهمیت دارد و آیا نصب نمونه‌های افترمارکت گزینه‌ای منطقی محسوب می‌شود یا خیر. پس اگر می‌خواهید پیش از خرید خودرو یا ارتقای تجهیزات آن تصمیمی آگاهانه بگیرید، ادامه این گزارش را از دست ندهید.

طرز کار گرم کن صندلی ماشین

گرم کن صندلی ماشین از نظر مهندسی، سیستمی نسبتا ساده اما دقیق است که بر پایه اصل گرمایش مقاومتی (Resistive Heating) کار می‌کند. در ساختار این سیستم، مجموعه‌ای از المنت‌های الکتریکی نازک، معمولا از جنس فیبر کربن یا سیم‌های مقاومتی، در زیر روکش صندلی و داخل فوم نشیمن و پشتی تعبیه می‌شوند. با فعال شدن کلید هیتر صندلی ماشین، جریان برق از این المنت‌ها عبور کرده و به دلیل مقاومت الکتریکی، انرژی الکتریکی به گرما تبدیل می‌شود. این گرما به صورت یکنواخت از طریق لایه‌های فوم و روکش به بدن سرنشین منتقل می‌شود.

سیستم‌های مدرن گرم کن به حسگر دما (Thermistor) مجهز هستند که دمای سطح صندلی را به صورت پیوسته پایش می‌کند. این حسگر از افزایش بیش از حد دما جلوگیری کرده و با قطع و وصل هوشمند جریان، دمای تنظیم‌شده را ثابت نگه می‌دارد. در خودروهای پیشرفته‌تر، این کنترل از طریق ماژول مدیریت بدنه (Body Control Module) انجام می‌شود و امکان انتخاب چند سطح گرمایی برای راننده و سرنشین فراهم است.

از منظر ایمنی و استانداردسازی، الزامات طراحی این سیستم‌ها در چارچوب دستورالعمل‌های مهندسی نهادهایی مانند SAE International تعریف می‌شود که بر موضوعاتی مانند توزیع یکنواخت حرارت، مقاومت در برابر آتش‌سوزی و دوام طولانی مدت تمرکز دارند. همچنین در خودروهای جدید، مدار گرم‌کن صندلی به سیستم برق ۱۲ ولت خودرو متصل است و معمولا دارای فیوز مستقل برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی در صورت اتصال کوتاه است.

نکته مهم دیگر، تفاوت میان سیستم‌های فابریک (OEM) و نمونه‌های افترمارکت است. در مدل‌های گرمکن صندلی فابریک، المنت‌ها از ابتدا در طراحی صندلی لحاظ شده‌اند و یکپارچگی کامل با سیم‌کشی خودرو دارند؛ اما در نمونه‌های نصب‌شونده پس از خرید خودرو، معمولا پدهای حرارتی به صورت مجزا زیر روکش نصب می‌شوند که کیفیت و ایمنی آن‌ها وابسته به برند و نحوه نصب است.

دکمه گرمکن صندلی کجاست؟

در بسیاری از خودروهایی که به گرم کن صندلی مجهز هستند، دکمه فعال‌سازی آن معمولا روی پنل کنسول وسط، نزدیک اهرم تعویض دنده یا کنار کلیدهای کنترل تهویه مطبوع قرار می‌گیرد و با فشردن آن می‌توانید سیستم را روشن یا خاموش کنید. پس از فعال شدن، معمولا یک چراغ کوچک روی کلید روشن می‌شود تا نشان دهد هیتر صندلی در حال کار است. در برخی خودروها نیز این کلید در کنار کلیدهای شیشه‌بالابر قرار گرفته است و بسته به طراحی کابین ممکن است برای راننده و سرنشین جلو دو دکمه مستقل داشته باشد.

دکمه گرمکن صندلی دنا پلاس

در دنا پلاس، نسخه‌های معمول این سدان خانوادگی ایران خودرو به صورت استاندارد گرمکن صندلی فابریک ندارند و این آپشن در لیست تجهیزات فابریک اکثر مدل‌ها دیده نمی‌شود. با این حال، برخی مالکان با نصب پدهای گرم کن صندلی پس از خرید توانسته‌اند این قابلیت را به خودرو اضافه کنند که در این حالت کلید روشن/خاموش گرمکن صندلی روی کنسول یا داشبورد نصب می‌شود و با فشردن آن سیستم فعال می‌گردد.

گرمکن صندلی لاماری

در لاماری ایما هم با نصب پدهای گرمکن، این سیستم قابل افزودن است. در این موارد، دکمه گرمکن صندلی معمولا در کنسول میانی یا کنار دسته‌دنده جای می‌گیرد تا راننده و سرنشین جلو بتوانند به صورت مجزا هیتر صندلی را روشن و خاموش کنند. نصب پدهای گرمکن معمولا همراه با کلید اختصاصی آن‌ها انجام می‌شود.

گرمکن صندلی شاهین

در شاهین نیز گرمکن صندلی در بسیاری از تیپ‌های استاندارد به صورت فابریک ارائه نمی‌شود و برای افزودن این آپشن لازم است پدهای گرمکن و کلیدهای مربوطه توسط نصاب‌های حرفه‌ای نصب شود. پس از نصب، کلید گرمکن صندلی غالبا در کنسول وسط یا اطراف دسته‌دنده قرار می‌گیرد تا دسترسی آسان به آن امکان‌پذیر باشد.

معرفی ماشین‌های ایرانی با گرمکن صندلی

در سال‌های اخیر، تجهیز خودروهای داخلی به آپشن‌های رفاهی مانند گرم کن صندلی ماشین دیگر محدود به محصولات لوکس وارداتی نیست و برخی از مدل‌های مونتاژی یا نسخه‌های فول بازار ایران نیز به این قابلیت مجهز شده‌اند. هرچند هنوز این آپشن در بسیاری از تیپ‌های پایه دیده نمی‌شود، اما در کلاس سدان‌های نیمه لوکس و کراس‌اوورهای مونتاژی حضور پررنگ‌تری دارد. در ادامه به چند نمونه شاخص از خودروهای موجود در بازار ایران که به صورت فابریک یا در تیپ‌های خاص به هیتر صندلی ماشین مجهز هستند اشاره می‌کنیم.

۱. شاهین پلاس

در نسخه‌های ارتقایافته شاهین که با پسوند پلاس معرفی شده‌اند، سطح تجهیزات رفاهی افزایش یافته و در برخی نمونه‌ها گرمکن صندلی جلو نیز دیده می‌شود. این آپشن عمدتا در تیپ‌های بالاتر عرضه شده و با کلیدهای مجزا برای راننده و سرنشین جلو فعال می‌شود.

۲. تارا اتوماتیک

تارا در نسخه‌های اتوماتیک و V۴ از نظر امکانات رفاهی کامل‌تر از مدل‌های پایه است. در برخی مدل‌های فول، گرمکن صندلی‌های جلو به فهرست تجهیزات اضافه شده که آن را به یکی از سدان‌های داخلی مجهز به این آپشن تبدیل می‌کند.

۳. هایما S۷ پلاس

این کراس‌اوور مونتاژی ایران خودرو در نسخه پلاس با تجهیزات رفاهی کامل‌تری عرضه می‌شود و گرمکن صندلی جلو یکی از امکانات آن است. سطح آپشن‌های این خودرو باعث شده در میان محصولات داخلی، جایگاه بالاتری از نظر رفاه کابین داشته باشد.

۴. ری را

ری‌را به عنوان نخستین کراس‌اوور ملی ایران خودرو، با تمرکز بر تجهیزات رفاهی و ایمنی به بازار معرفی شده است. در نسخه‌های فول این خودرو، گرم کن صندلی ماشین برای صندلی‌های جلو در لیست امکانات دیده می‌شود. کنترل این آپشن معمولا از طریق پنل تهویه یا نمایشگر مرکزی انجام می‌شود و برای راننده و سرنشین جلو قابلیت تنظیم مستقل سطح گرما وجود دارد. حضور هیتر صندلی ماشین در ری‌را نشان‌دهنده حرکت ایران خودرو به سمت ارتقای سطح آپشن‌های رفاهی در محصولات جدید است.

۵. ماشین دیگنیتی پرستیژ

دیگنیتی پرستیژ که توسط بهمن موتور عرضه می‌شود، نسبت به مدل پرایم از نظر قوای محرکه و تجهیزات رفاهی ارتقایافته است. در این تیپ، گرمکن صندلی‌های جلو به صورت فابریک ارائه می‌شود و در برخی بازارها حتی صندلی‌های عقب نیز به این قابلیت مجهز هستند. کلیدهای کنترلی معمولا در کنسول میانی تعبیه شده‌اند و امکان انتخاب چند سطح حرارتی وجود دارد. وجود این آپشن در دیگنیتی پرستیژ، آن را در جایگاه بالاتری نسبت به بسیاری از کراس‌اوورهای مونتاژی هم‌رده قرار می‌دهد.

۶. اکستریم VX

اکستریم VX به عنوان یک SUV لوکس مونتاژی در ایران، با تمرکز بر امکانات رفاهی گسترده عرضه شده است. در این خودرو، گرمکن صندلی‌های جلو و عقب در کنار امکاناتی مانند سردکن صندلی جلو دیده می‌شود. تنظیمات مربوط به هیتر صندلی ماشین معمولا از طریق نمایشگر مرکزی و سیستم کنترل تهویه انجام می‌شود. ارائه همزمان گرمکن و سردکن صندلی در این مدل، آن را در سطحی بالاتر از بسیاری از محصولات داخلی از نظر رفاه سرنشینان قرار می‌دهد.

مزایا و معایب گرمکن صندلی

گرم کن صندلی ماشین در ظاهر یک آپشن رفاهی ساده است، اما از منظر فنی و کاربری، مزایا و محدودیت‌های مشخصی دارد که شناخت آن‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر خریداران کمک کند.

مزایا

مزایای هیتر صندلی ماشین عبارتند از:

• گرمایش سریع و موضعی: برخلاف بخاری خودرو که باید کل هوای کابین را گرم کند، هیتر صندلی ماشین مستقیما با بدن سرنشین در تماس است و در مدت زمان کوتاه‌تری احساس گرما ایجاد می‌کند. این موضوع به ویژه در استارت سرد صبحگاهی اهمیت دارد.
• افزایش بهره‌وری انرژی: استفاده از گرمکن صندلی می‌تواند در برخی شرایط باعث کاهش نیاز به بالا بردن بیش از حد دمای سیستم تهویه شود. در خودروهای مدرن، گرمایش موضعی صندلی نسبت به گرم کردن کامل کابین، مصرف انرژی کمتری دارد.
• افزایش آسایش در سفرهای طولانی: گرمای یکنواخت در ناحیه کمر و نشیمن می‌تواند احساس راحتی بیشتری ایجاد کند؛ به خصوص در آب‌وهوای سرد یا مناطق کوهستانی.
• ارتقای ارزش آپشنال خودرو: وجود گرم کن صندلی ماشین در لیست تجهیزات، به ویژه در بازار خودروهای دست دوم، می‌تواند یک مزیت رقابتی محسوب شود و جایگاه خودرو را در کلاس خود بالاتر نشان دهد.

معایب

با این حال این سیستم معایبی نیز ممکن است داشته باشد که عبارتند از:

• افزایش مصرف برق سیستم ۱۲ ولت: اگرچه مصرف انرژی این سیستم بالا نیست، اما در خودروهایی با باتری ضعیف یا سیستم برق مستهلک، استفاده مداوم از گرمکن صندلی می‌تواند فشار بیشتری به مدار وارد کند.
• احتمال خرابی المنت یا کلید کنترلی: در صورت آسیب دیدن المنت حرارتی داخل صندلی، تعمیر آن نیازمند باز کردن روکش و فوم صندلی است که می‌تواند هزینه‌بر باشد. در خودروهای قدیمی‌تر نیز خرابی کلید یا رله مربوطه رایج‌تر است.
• گرمای بیش از حد در استفاده طولانی: در صورت نقص در سنسور دما یا سیستم کنترل، ممکن است صندلی بیش از حد گرم شود. البته در خودروهای جدید، وجود ترمیستور و مدار قطع‌کننده خودکار این ریسک را به حداقل رسانده است.
• هزینه اولیه بیشتر در خرید خودرو: مدل‌هایی که به هیتر صندلی ماشین مجهز هستند، معمولا در تیپ‌های بالاتر قرار می‌گیرند و قیمت بیشتری نسبت به نسخه‌های پایه دارند.

نحوه نصب گرمکن صندلی

نصب گرم کن صندلی ماشین به صورت فابریک در کارخانه انجام می‌شود، اما در خودروهایی که این آپشن را ندارند، امکان نصب کیت‌های افترمارکت نیز وجود دارد. با این حال، از منظر فنی این فرایند صرفا قرار دادن یک پد حرارتی زیر روکش نیست؛ بلکه شامل باز کردن کامل صندلی، سیم‌کشی اصولی و اتصال ایمن به مدار برق خودرو می‌شود. در ادامه، مراحل نصب هیتر صندلی ماشین را به صورت مرحله به مرحله بررسی می‌کنیم.

۱. باز کردن صندلی از خودرو

در گام نخست، صندلی جلو باید به طور کامل از ریل جدا و از کابین خارج شود. در خودروهای مجهز به ایربگ جانبی یا سنسور وزن سرنشین، قطع اتصال باتری پیش از باز کردن سوکت‌ها الزامی است تا از بروز خطای ایربگ جلوگیری شود.

۲. جدا کردن روکش و فوم صندلی

روکش صندلی (پارچه‌ای یا چرمی) با باز کردن بست‌ها و خارهای فلزی جدا می‌شود. سپس پدهای حرارتی مخصوص گرمکن صندلی روی سطح فوم نشیمن و پشتی قرار می‌گیرند. کیت‌های استاندارد معمولا دارای لایه چسب‌دار مقاوم به حرارت هستند تا در جای خود ثابت بمانند.

۳. جانمایی و عبور سیم کشی

سیم‌های المنت حرارتی باید از مسیر ایمن و دور از ریل‌های حرکتی صندلی عبور داده شوند تا در تنظیم جلو و عقب صندلی آسیب نبینند. در این مرحله، سیم‌کشی به رله و فیوز مستقل متصل می‌شود. استفاده از فیوز جداگانه اهمیت زیادی دارد تا در صورت اتصال کوتاه، از آسیب به شبکه برق خودرو جلوگیری شود.

۴. نصب کلید کنترل یا اتصال به پنل فابریک

در برخی خودروها امکان اتصال گرمکن به کلیدهای فابریک وجود دارد، اما در اغلب نصب‌های افترمارکت، یک کلید جداگانه روی کنسول وسط یا کنار دسته‌دنده تعبیه می‌شود. این کلید معمولا دارای چند سطح تنظیم حرارت است.

۵. اتصال به برق ۱۲ ولت و تست نهایی

هیتر صندلی ماشین به سیستم برق ۱۲ ولت خودرو متصل می‌شود. بهترین روش، گرفتن برق از مدار ACC یا مدار دارای رله سوییچی است تا سیستم فقط در زمان روشن بودن خودرو فعال باشد و باتری تخلیه نشود. پس از مونتاژ مجدد صندلی، عملکرد المنت‌ها، یکنواختی گرما و عملکرد کلید بررسی می‌شود.

کلام آخر

در مجموع، گرم کن صندلی ماشین را می‌توان یکی از کاربردی‌ترین آپشن‌های رفاهی در خودروهای امروزی دانست؛ سیستمی که با ساختاری نسبتا ساده اما مبتنی بر اصول مهندسی برق و کنترل حرارت، گرمایی سریع و هدفمند را در روزهای سرد فراهم می‌کند. همانطور که بررسی کردیم، هیتر صندلی ماشین علاوه بر افزایش آسایش سرنشینان، می‌تواند در برخی شرایط به بهینه‌تر شدن مصرف انرژی کمک کند، اما در مقابل نیازمند نصب اصولی، قطعات باکیفیت و نگهداری صحیح است. با توجه به گسترش این آپشن در محصولات داخلی و مونتاژی بازار ایران، آشنایی با نحوه عملکرد، محل قرارگیری کلید، مزایا و معایب و همچنین شیوه نصب آن، به خریداران کمک می‌کند انتخابی آگاهانه‌تر و متناسب با نیاز خود داشته باشند.