به گزارش خبرنگار پرشین خودرو، با ورود نرخ دلار به کانال ۱۸۷ هزار تومان تحت تأثیر تنشهای منطقهای، بسیاری انتظار داشتند بازار خودرو نیز مانند سالهای گذشته با موج جدیدی از افزایش قیمتها روبهرو شود؛ اما برخلاف این انتظار، بازار خودرو تاکنون واکنش محدودی به رشد نرخ ارز نشان داده است. این در حالی است که طی سالهای گذشته، افزایش نرخ دلار تقریباً بلافاصله خود را در قیمت خودرو نشان میداد. اکنون پرسش اصلی این است که چرا این رابطه سنتی تغییر کرده و اگر دلار در سطوح جدید تثبیت شود، قیمت خودرو تا پایان سال چه مسیری را طی خواهد کرد؟
بازار خودرو ایران همواره یکی از بازارهایی بوده که بیشترین تأثیر را از نوسانات نرخ ارز پذیرفته است. سالهاست هر افزایش قیمت دلار، بازار خودرو را نیز به دنبال خود حرکت داده و قیمتها را در کارخانه و بازار آزاد تحت تأثیر قرار داده است. اما تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد این رابطه دیگر مانند گذشته عمل نمیکند و بازار خودرو برخلاف انتظار، نسبت به جهش نرخ ارز واکنش یکپارچهای نشان نداده است.
به نظر میرسد در شرایط فعلی، سیگنالهای ارزی دیگر به افزایش همزمان قیمت همه خودروها منجر نمیشود، بلکه تغییرات قیمتی بهصورت پراکنده و متناسب با میزان تقاضا در هر بخش از بازار رخ میدهد. با این حال، همچنان هر بار که نرخ دلار افزایش یا کاهش پیدا میکند، نگاه فعالان بازار و خریداران به سمت بازار خودرو معطوف میشود تا مشخص شود قیمتها چه واکنشی نشان خواهند داد.
اقتصاد ایران این روزها با پارادوکسی متفاوت روبهرو است؛ از یک سو با افزایش نرخ ارز، قیمت خودرو در کارخانه رشد میکند و از سوی دیگر حتی در دورههایی که دلار کاهش مییابد نیز قیمت خودرو در کارخانه و بازار مسیر افزایشی خود را ادامه میدهد. همین موضوع باعث شده رابطه سنتی میان نرخ ارز و بازار خودرو پیچیدهتر از گذشته شود.
خروج تقاضای سرمایهای؛ مهمترین دلیل آرامش بازار
کارشناسان مهمترین دلیل واکنش محدود بازار خودرو به جهش نرخ ارز را افت محسوس تقاضا میدانند. بازاری که سالها یکی از مهمترین مقصدهای سرمایهگذاری برای حفظ ارزش پول بود، اکنون بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی قرار گرفته است.
در سالهای گذشته، هر زمان نرخ ارز افزایش پیدا میکرد، بخشی از نقدینگی برای حفظ ارزش دارایی وارد بازار خودرو میشد؛ اما اکنون کاهش حاشیه سود خرید خودرو و افزایش ریسکهای اقتصادی باعث شده بخش قابل توجهی از تقاضای سرمایهای از این بازار خارج شود.
از سوی دیگر، فاصله قیمت خودرو با درآمد خانوارها به اندازهای افزایش یافته که بسیاری از خریداران واقعی توان ورود به بازار را از دست دادهاند. سرمایهگذاران نیز با احتیاط بیشتری رفتار میکنند و ترجیح میدهند تا مشخص شدن شرایط اقتصادی، از خرید خودرو خودداری کنند. کاهش استقبال از طرحهای فروش خودروسازان نیز تا حد زیادی نتیجه همین خروج تقاضای غیرمصرفی از بازار است.
کارشناسان معتقدند هرچه فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد کمتر شود، انگیزه واسطهگری و خریدهای سوداگرانه نیز کاهش پیدا میکند و خودرو دوباره به کالایی مصرفی تبدیل خواهد شد؛ اتفاقی که میتواند به شفافتر شدن بازار و افزایش سهم مصرفکنندگان واقعی منجر شود.
آیا رانت از بازار خودرو حذف شده است؟
کاهش فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد اگرچه یکی از نشانههای مثبت بازار خودرو محسوب میشود، اما به اعتقاد کارشناسان به معنای از بین رفتن ریشههای رانت نیست.
آنها معتقدند تا زمانی که قیمت خودرو بر اساس مکانیزم واقعی عرضه و تقاضا تعیین نشود و تولید متناسب با نیاز بازار افزایش پیدا نکند، همچنان احتمال بازگشت شکاف قیمتی و رونق دوباره واسطهگری وجود دارد.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است هر زمان عرضه خودرو کاهش یافته، نرخ ارز نوسان کرده یا سیاستهای فروش خودروسازان تغییر کرده است، فاصله قیمت کارخانه و بازار دوباره افزایش یافته و زمینه برای فعالیت دلالان فراهم شده است.
از این رو، هرچند کاهش اختلاف قیمت میان کارخانه و بازار میتواند نشانهای امیدوارکننده برای کاهش سوداگری باشد، اما پایداری این روند در گرو اصلاحات اساسی در صنعت خودرو، افزایش تولید، واقعی شدن قیمتها و ارتقای رقابتپذیری بازار خواهد بود.
مقاومت بازار در برابر جهش دلار تا کجا ادامه دارد؟
فعالان بازار خودرو معتقدند بازار اکنون در شرایطی متفاوت و تا حدی متعادل قرار گرفته است. از یک سو، تولید خودرو نسبت به سالهای اوج که رکورد تولید بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه ثبت شده بود، کاهش یافته و از سوی دیگر افت قدرت خرید باعث شده تقاضا نیز به پایینترین سطوح خود برسد.
همین همزمانی کاهش عرضه و افت تقاضا موجب شده این دو عامل تا حد زیادی یکدیگر را خنثی کنند و بازار در کوتاهمدت واکنش محدودی به رشد نرخ ارز نشان دهد. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند این تعادل بسیار شکننده است و دوام آن به متغیرهای اقتصادی و سیاسی وابسته خواهد بود.
پرسش اصلی اینجاست که بازار خودرو با سطح فعلی تولید، تا چه زمانی میتواند در برابر افزایش نرخ ارز مقاومت کند؟
به اعتقاد کارشناسان، اگر نرخ دلار در سطوح جدید تثبیت شود و همزمان تولید داخلی به دلیل مشکلاتی مانند کمبود قطعات، محدودیت نقدینگی یا دشواریهای تأمین ارز کاهش بیشتری پیدا کند، در کنار تداوم روند کند واردات و بازگشت انتظارات تورمی، بازار خودرو نیز به تدریج وارد مسیر افزایش قیمت خواهد شد و تعادل فعلی از بین میرود.
سناریوی محتمل بازار خودرو؛ حرکت با فاصله از نرخ دلار
بررسی روند معاملات در هفتههای اخیر نشان میدهد بازار خودرو نسبت به سالهای گذشته تغییر رفتار داده است. کاهش اختلاف قیمت میان کارخانه و بازار آزاد در بخشی از محصولات، جذابیت فعالیتهای سوداگرانه را کاهش داده و باعث شده بخش مهمی از تقاضای سرمایهای از بازار خارج شود.
در چنین شرایطی، تحلیلگران معتقدند بازار خودرو تا پایان سال احتمالاً با فاصلهای نسبت به نرخ ارز حرکت خواهد کرد. به عبارت دیگر، ممکن است در مقاطعی افزایش قیمت خودرو کمتر از رشد نرخ دلار باشد؛ همانگونه که در برخی دورههای سال گذشته نیز چنین رفتاری مشاهده شد.
با این حال، افزایش هزینههای تولید، رشد قیمت مواد اولیه، هزینه تأمین ارز و سایر هزینههای تولید، در نهایت خود را در قیمت خودرو نشان خواهد داد. از این رو، حتی اگر بازار در کوتاهمدت واکنش شدیدی به جهش نرخ ارز نداشته باشد، احتمال تعدیل تدریجی قیمتها در ادامه سال همچنان وجود دارد.
کارشناسان بر این باورند این تعدیل الزاماً به معنای جهش ناگهانی قیمتها نخواهد بود، بلکه میتواند بهصورت آرام، تدریجی و متناسب با شرایط بازار رخ دهد.
اگر تنشهای سیاسی ادامه پیدا کند، قیمت خودرو چه میشود؟
به اعتقاد تحلیلگران، مهمترین متغیر اثرگذار بر بازار خودرو در ماههای آینده، روند تحولات سیاسی و نرخ ارز خواهد بود.
اگر تنشهای منطقهای ادامه پیدا کند و دلار در سطوح بالاتر تثبیت شود، بازار خودرو نیز دیر یا زود خود را با شرایط جدید تطبیق خواهد داد؛ هرچند این واکنش ممکن است با تأخیر نسبت به گذشته رخ دهد.
از سوی دیگر، در صورت کاهش تولید داخلی یا ادامه محدودیت واردات، فشار مضاعفی بر سمت عرضه وارد خواهد شد و همین موضوع میتواند زمینه افزایش تدریجی قیمت خودرو را فراهم کند.
به همین دلیل، هرچند رکود تقاضا همچنان یکی از مهمترین ویژگیهای بازار خودرو است، اما این عامل به تنهایی نمیتواند مانع افزایش قیمتها در صورت تداوم رشد هزینههای تولید و تثبیت نرخ ارز در سطوح بالا شود.
چشمانداز بازار خودرو؛ آیا آرامش فعلی ادامه دارد؟
برآیند دیدگاه کارشناسان نشان میدهد بازار خودرو در مقطع فعلی بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر همزمان متغیرهای اقتصادی، سیاسی و ساختار عرضه قرار دارد.
بازاری که تولید آن هنوز با ظرفیتهای تاریخی فاصله دارد، واردات آن محدود است، قدرت خرید مصرفکنندگان کاهش یافته و قیمتها همچنان از نرخ ارز تأثیر میپذیرند، به سختی میتواند برای مدت طولانی در وضعیت فعلی باقی بماند.
از این رو، هرچند کاهش تقاضای سرمایهای و رکود معاملات در کوتاهمدت مانع از جهش شدید قیمتها شده است، اما در صورت تداوم نرخ بالای ارز، افزایش هزینههای تولید و بهبود نیافتن عرضه، احتمال رشد تدریجی قیمت خودرو در ماههای آینده همچنان سناریوی محتمل بازار خواهد بود.
در مجموع، به نظر میرسد بازار خودرو دیگر مانند گذشته همزمان با هر نوسان نرخ ارز واکنش فوری نشان نمیدهد، اما این به معنای قطع ارتباط قیمت خودرو با دلار نیست. شرایط جدید تنها زمان اثرگذاری نرخ ارز بر بازار را تغییر داده است؛ بنابراین اگر متغیرهای اثرگذار به همین شکل ادامه پیدا کنند، بازار خودرو نیز دیر یا زود مسیر تعدیل قیمت را در پیش خواهد گرفت؛ مسیری که احتمالاً نه با جهشهای ناگهانی، بلکه با افزایشهای تدریجی و پیوسته همراه خواهد بود.
نظر شما